Categorie: Mening

Over macht, waarheid en het ontstaan van drie superstaten
Toen George Orwell in 1949 zijn boek ‘1984’ publiceerde, was het geen voorspelling maar een waarschuwing. Het beschreef geen toekomst die onvermijdelijk zou komen, maar een wereld die kón ontstaan wanneer macht, ideologie en technologie samenvallen zonder democratische tegenmacht. Toch is het moeilijk om de huidige geopolitieke ontwikkelingen te bekijken zonder parallellen te zien met Orwells drie superstaten: Oceanië, Eurazië en Oost-Azië.

In Orwells wereld is de aarde verdeeld in drie vrijwel stabiele machtsblokken die voortdurend in wisselende oorlog zijn. Die oorlog is niet bedoeld om te winnen, maar om interne controle te legitimeren. De vijand is noodzakelijk; hij rechtvaardigt surveillance, repressie en het opofferen van individuele vrijheid. De bevolking hoeft niet te begrijpen waarom men vecht — alleen dát men vecht.

Machtssferen en hertekening van grenzen
Kijken we naar de wereld van nu, dan zien we grote mogendheden die expliciet spreken in termen van invloedssferen en historische aanspraken. Rusland beschouwt Oekraïne niet als een soevereine staat, maar als een verloren onderdeel van een groter geheel. China ziet Taiwan als onafscheidelijk deel van zijn nationale identiteit. De Verenigde Staten spreken steeds openlijker over strategische controle over regio’s als Groenland en delen van Latijns-Amerika.
Belangrijk is dat deze claims zelden puur militair worden gepresenteerd. Ze worden verpakt als historisch recht, veiligheid, culturele eenheid of bescherming tegen chaos. Precies dat mechanisme herkennen we uit 1984: macht legitimeert zichzelf door het herschrijven van het verleden. Wie het verleden controleert, controleert de toekomst.

Nationalisme dat uitmondt in supranationalisme
Op het eerste gezicht lijkt de vorming van grote machtsblokken strijdig met extreemrechtse, nationalistische ideologieën, die juist soevereiniteit en nationale identiteit benadrukken. Maar dit is geen echte tegenstelling. In 1984 bestaan de superstaten niet uit vrijwillige federaties, maar uit gedomineerde gebieden die onder een ideologisch narratief zijn gebracht.
Nationalisme kan, eenmaal aan de macht, paradoxaal genoeg uitmonden in imperialisme. De “eigen natie” wordt dan gedefinieerd als groter dan haar huidige grenzen: historisch, etnisch of cultureel. In dat licht is het niet ondenkbaar dat in grote Europese landen autoritaire leiders opstaan die nationale ressentimenten gebruiken om een bredere, autoritaire Europese machtsstructuur te rechtvaardigen — een Eurazië in Orwells betekenis, niet als vredesproject maar als machtsapparaat.

De veranderlijke waarheid
Een van de meest verontrustende elementen van 1984 is niet de alomtegenwoordige surveillance, maar de instabiliteit van waarheid. Waarheid is geen vast gegeven, maar iets wat voortdurend wordt aangepast aan de behoeften van de macht. Oorlogen beginnen en eindigen zonder aankondiging; bondgenoten worden vijanden en omgekeerd; en de bevolking wordt geacht dit zonder innerlijk conflict te accepteren.
Ook vandaag zien we hoe informatieoorlogen, desinformatie en “alternatieve feiten” een structureel onderdeel zijn geworden van geopolitiek. Niet alleen autoritaire staten maken zich hier schuldig aan; ook democratieën manipuleren narratieven, zij het subtieler. De strijd om macht is steeds vaker een strijd om interpretatie: wat is agressie, wat is verdediging, wat is waarheid?

Drie Big Brothers?
Orwell schreef over één Big Brother, maar impliceerde dat elk machtsblok zijn eigen equivalent heeft. In een wereld van drie superstaten is totale vrijheid nergens te vinden — alleen verschillen in stijl en rechtvaardiging. Dat is misschien de meest actuele les van 1984: onderdrukking hoeft niet uniform te zijn om systemisch te worden.
Als de wereld zich inderdaad ontwikkelt richting een beperkt aantal gesloten machtsblokken, dan is de vraag niet alleen of Orwell gelijk krijgt, maar hoe. Niet als exacte kopie, maar als structuur: permanente dreiging, flexibele waarheid en burgers die veiligheid verkiezen boven vrijheid.

Slot
1984 was geen handleiding voor de toekomst, maar een meetlat. Hoe meer de wereld zich laat beschrijven in termen van absolute vijanden, historische noodzakelijkheid en onbetwijfelbare leiders, hoe relevanter het boek wordt. Dat maakt het niet profetisch, maar urgent.
De waarheid is in Orwells wereld veranderlijk — maar juist daarom is het vermogen om waarheid te herkennen en te verdedigen de laatste vorm van vrijheid. Of, om Orwell impliciet te parafraseren: als iedereen wordt gedwongen te geloven dat twee plus twee vijf is, dan is de grootste daad van verzet blijven zeggen dat het vier is.

Een Pleidooi Tegen Deze Gestreepte Noodlottigheid
Klimaatverandering heeft ons inmiddels al heel wat ongemakken gebracht: hittegolven, verdroogde tuinen, veranderde trekpatronen van vogels en het collectieve begrip dat airco’s niet langer een luxe maar een eerste levensbehoefte zijn. Maar de nieuwste loot aan deze ecologische loterij is zonder twijfel een van de meest ongewenste deelnemers: de Aziatische tijgermug. Een insect zo klein dat je het met één klap kunt uitschakelen, maar tegelijk zo effectief dat heel Europa reflexmatig naar de Deet grijpt. En volgens de experts – maar ook volgens de internetgeruchtenmolens – staat Nederland op het punt om van deze mug een vaste, jaarrond aanwezige plaag te maken.

Dit betoog is een bescheiden poging om duidelijk te maken waarom de komst van deze gestreepte nachtmerrie allesbehalve een goed idee is. Voor ons, onze kinderen, onze huisdieren, ons vee en – omdat het in Nederland tegenwoordig verplicht lijkt – onze schapen.

1. De Tijgermug: Een Mini-tijger, Maar Dan Zonder Charme
De tijgermug klinkt indrukwekkend, maar het is vooral een mug die zich heeft aangekleed alsof hij naar een zebra-themafeest moest en halverwege besloot dat hij liever een wesp wilde zijn. De naam “tijgermug” doet vermoeden dat het dier krachtig, behendig en bedreigend is. Dat klopt. Maar dan op insectenniveau. Geen gespierde katachtige die door de jungle sluipt; het is de soort plaaggeest die je wekt om 03:00 uur met een geluid dat klinkt als een kapotte elektrische tandenborstel.

Bovendien is de tijgermug ongewoon agressief. Waar onze Nederlandse huis-mug zich doorgaans beperkt tot schemeruren en slaaptijden, werkt de tijgermug in ploegendienst. Dag én nacht. In principe is elk moment waarop jij buiten loopt, zit of ademt geschikt voor een steek. Deze mug geeft zich nooit gewonnen en komt desnoods drie keer terug – waarschijnlijk vergezeld door familie.

2. De Gevaren Voor Mensen: Een Ziekenhuisfolder in Vleugelformaat
De tijgermug staat internationaal bekend als brenger van allerlei knusse, exotische cadeautjes zoals dengue, chikungunya, Westnijlvirus en zika. Het soort ziektes dat tropisch aandoet maar minder charmant wordt als je zelf de patiënt bent. In Europa komen deze aandoeningen nog relatief weinig voor, maar dat verandert snel wanneer muggen uit regio’s met zulke infecties zich hier vestigen.

En dan zijn er nog de “mildere” gevolgen: allergische reacties, hevige zwellingen en vooral jeuk van het type dat het best te omschrijven is als “het is dat amputatie geen optie is”. Voor kinderen is dit nog lastiger: zij krabben tot bloedens toe en zitten vervolgens met muggenbulten die eruitzien alsof ze een veldslag met brandnetels verloren hebben.

3. Huisdieren: Een Lopend Buffet
Waar mensen zich nog kunnen beschermen met lange mouwen, citronella of een strategische vlucht naar binnen, hebben huisdieren die luxe meestal niet. Honden en katten – vooral die met kort haar – worden een soort lopend buffet. Hun oren en poten vormen de ideale landingsbaan voor gestreepte acrobaten.

Daarnaast bestaat het risico dat de tijgermug parasieten en infecties meeneemt die bij dieren veel ernstiger kunnen verlopen dan bij mensen. Hartworm bijvoorbeeld: een aandoening die men vooral uit warme vakantielanden kent, maar dankzij de opmars van de tijgermug potentieel ook hier kan opduiken. Het vooruitzicht dat onze dierenartspraktijken straks posters ophangen met “Hartworm: weet u genoeg?” is weinig geruststellend.

4. Vee en Schapen: De Nieuwe Favoriete Snack
Nederland zal Nederland niet zijn als er niet onmiddellijk wordt gekeken naar de consequenties voor schapen. Schapen hebben hun eigen plaats verworven in de nationale discussie over roofdieren, en het is duidelijk dat een stekende mug minder mediageniek is dan een wolf. Maar schapen zijn wel degelijk kwetsbaar. Grote aantallen muggen kunnen stress, huidinfecties en bloedarmoede veroorzaken. Vooral lammeren zijn gevoelig voor ziektes die door muggen worden verspreid.

Ook koeien, paarden en geiten zijn mogelijk doelwit. En hoewel een tijgermug geen schaap zal neerhalen – voor zover bekend, tenminste – kan een wolk van bijtende insecten de gezondheid van de dieren ondermijnen. Geen boer zit te wachten op melkproductie die halveert omdat de koeien de hele nacht wakker gehouden worden door vliegende vampiers met een zwart-wit strepenpatroon.

5. Waarom De Tijgermug Hier Zo Graag Wil Wonen
De tijgermug is niet alleen te danken aan klimaatverandering, maar vooral aan haar aanpassingsvermogen. Ze broedt in alles wat ook maar enigszins op een waterbakje lijkt: een bloempot, een dakgoot, een weggegooide frisdrankdop, een vergeten gietertje of, in sommige gevallen, een regenton die geen vlieg kwaad dacht te doen.

Door warmere zomers en mildere winters kan de tijgermug inmiddels prima overleven en zich razendsnel uitbreiden in Europa. Nederland is daarbij extra aantrekkelijk: veel water, veel tuinen, veel menselijk gemakzucht en bovenal het soort klimaat dat doet vermoeden dat de thermostaat van de planeet in de war is.

6. Wat Kunnen We Doen? (Behalve Verhuizen)
Hoewel verhuizen naar IJsland niet voor iedereen haalbaar is, zijn er wel degelijk maatregelen die helpen. Niet genoeg om de tijgermug definitief buiten de deur te houden – daarvoor komt ze te graag op vakantie – maar wel om haar groei af te remmen.

6.1 Geen Stilstaand Water
Dit is de gouden regel. Laat nergens water staan, hoe klein het ook is. Zelfs een halve centimeter water is voldoende om een nieuwe generatie muggen te laten uitvliegen voordat je het merkte.

6.2 Regenton Afsluiten
Een open regenton is een vijfsterrenresort voor tijgermuggen. Gebruik een deksel of fijnmazig gaas.

6.3 Dakgoten Nakijken
Dakgoten die verstopt zijn vormen gratis kraamkamers. Regelmatig controleren voorkomt een sirenenzwerm boven uw slaapkamerraam.

6.4 Ventilatoren
Muggen zijn slechte vliegers. Een ventilator op het terras of balkon is een effectieve, ouderwets praktische methode.

6.5 Biologische Larvicide
In sommige gemeenten wordt Bacillus thuringiensis israelensis (Bti) ingezet: een bacterie die muggenlarven doodt maar vrijwel onschadelijk is voor andere dieren. In tuinvijvers kan dit een zegen zijn.

6.6 Muggenwerende Kleding
Niet modieus, wel effectief. Vooral voor kinderen en dieren zijn er speciale, licht ademende stoffen die insecten minder aantrekkelijk vinden.

6.7 Gemeentelijke Meldingen
Veel gemeenten willen weten waar tijgermuggen gespot zijn. Dat helpt bij landelijke monitoring en bestrijding.

7. Een Toekomstbeeld Dat We Graag Willen Voorkomen
Als we niets doen, kunnen we ons voorbereiden op zomers waarin buiten zitten voelt alsof je in een kamer met een defecte telefoon trilling zit. Een toekomst waarin kinderen met een klamboe naar school moeten, honden met muggenwerende halsbanden lopen en schapen extra toezicht krijgen – niet vanwege roofdieren, maar vanwege een insect dat nog geen centimeter meet.

Het komische element hiervan vervliegt snel wanneer de realiteit zich aandient: muggenoverlast die begint in juni en eindigt in oktober, internationale ziektes die zich langzaam verspreiden en een land waarin je je eigen tuin moet onderwerpen aan militaire inspectie om waterrestjes uit te roeien.

8. Een Pleidooi Tegen De Tijgermug
Dit is geen oproep tot massapaniek of hysterische tuinoorlogvoering. Het is wel een pleidooi tegen de normalisering van een insect dat niet in ons ecosysteem thuishoort en dat zonder maatregelen een serieuze bedreiging vormt voor gezondheid, welzijn en rust. De tijgermug is geen tijger. Hij is veel erger: hij is klein genoeg om overal te zijn en irritant genoeg om op te vallen. Het is in ons voordeel om te voorkomen dat deze gestreepte indringer een permanente inwoner wordt. Met nuchterheid, humor en praktische maatregelen kunnen we veel doen om zijn opmars te beperken. Want één ding is zeker: als Nederland de keuze krijgt tussen wolven en muggen als nationaal discussieonderwerp, weten we allemaal dat we uiteindelijk liever een schaap verliezen dan onze nachtrust.

Ik heb een tyfushekel aan Volendam en aan Volendammers. Dat is al zo sinds mijn puberteit, toen ik die verschrikkelijke zeikmuzak van The Cats op de radio hoorde of voorbij zag komen bij AVRO’s Toppop. Om nog maar te zwijgen over alle bagger die er later nog achteraan kwam en nog steeds komt. Ik ga ze hier niet allemaal noemen, maar neem dat bandje dat niet eens in staat was een fatsoenlijke naam voor hun gezelschap te bedenken. Aanvankelijk waren ze nog een aardig rockbandje, al niet erg succesvol; uiteindelijk besloten ze maar dezelfde weg in te slaan als hun bekende dorpsgenoten. Ze gingen ook de zogenaamde Palingsound vertolken, deels zelfs in het Frans.
Bwah. Dat mogen alleen Fransen of Belgen; die kunnen dat.

   In die tijd hadden mediaspelers—radio’s—nog niet de mogelijkheid gebruik te maken van een algoritme. De radio hield geen rekening met mijn voorkeuren. Ik moest en moet dus nog steeds handmatig, al dan niet met behulp van een afstandsbediening, de tv of streaming­speaker uitzetten of een andere zender kiezen wanneer dergelijke drek voorbij komt.

   Ik kan er niets aan doen; het is ook iets fysieks. Mijn lichaam reageert erop. Mijn maag trekt samen en stuurt zijn inhoud terug richting slokdarm.

   Kennelijk was ik me er destijds al onbewust van bewust —contradictio in terminis— dat liefhebbers van dit soort muzak vaak een conservatief, traditioneel wereldbeeld hebben. Het zijn meestal dezelfde bange mensjes die zich vastklampen aan oude tradities en als de dood zijn dat er iets verandert. Althans: ze dénken dat het al eeuwenoude tradities zijn. Maar, zijn het dat wel?

   Vanaf 1950 beïnvloedden vooral warenhuizen, voedingsmiddelenproducenten en speelgoedketens het koopgedrag door tradities consequent te integreren in reclame. Etalages, folders, radio- en tv-advertenties en productontwikkeling. De kern van hun strategie: huiselijkheid, nostalgie en rituelen. Zo kwam de zogeheten traditie echt op gang.

Populistische politieke “partijen”—voor zover je daar al van partijen kunt spreken—hebben dat goed begrepen en haken daar met succes op in. De media van vroeger zijn daarbij, naar Amerikaans-Russisch voorbeeld, vervangen door berichten op sociale media voorzien van door AI gegenereerde afbeeldingen met teksten die sterk inzetten op nationalisme, afkeer van vreemdelingen en hang naar traditie.

   Daarvoor gevoelige, vaak wat minder ontwikkelde mensen (en daarmee bedoel ik niet per se opleidingsniveau) die vastzitten in een door het algoritme gegenereerde bubbel, maar waar ook omgevingsfactoren een grote rol spelen, trappen daar gemakkelijk in. Uitgekiende propaganda dus, waar—naar goed nazigebruik, zij hebben het tenslotte uitgevonden—handig gebruik van wordt gemaakt.

   Gezien het stemgedrag bij de laatste twee Tweede Kamerverkiezingen is de plaatselijke bevolking van het vissersdorp daar een treffend voorbeeld van.

Volendam is een roomse PVV-enclave die men, wat mij betreft, tijdens de Reformatie al met spades rondom had moeten lossteken en moeten laten afzinken in de toenmalige Zuiderzee.

(Die ballade is wél mooi.)